Take a fresh look at your lifestyle.

چرا پژوهش های سواد اطلاعاتی تاثیری در توسعه جامعه دانشی ندارند؟

چرا پژوهشهای سواد اطلاعاتی بی کاربرد هستندعلیرغم اتفاق نظر جهانی و ملی درباره ضرورت بهره‌گیری از سواد اطلاعاتی برای توسعه جامعه اطلاعاتی و اقتصاد دانشی، در کشور ما به سواد اطلاعاتی بیشتر به عنوان موضوعی لوکس – چه در سطح پژوهش و چه در سطح اجرایی – نگریسته می‌شود.

از اینرو بیشتر آنچه تحت عنوان سواد اطلاعاتی گفته، نوشته یا آموزش داده می شود اغلب رویکرد «یک نسخه برای همه» را دنبال می‌کنند تا رویکرد «تشخیص و تجویز بر اساس نیاز خاص هر فرد یا سازمان». دومی نیازمند مطالعه سواد اطلاعاتی در بافت (context) مسائل و فعالیتهای واقعی افراد و سازمانهاست.

برای توسعه پایدار سواد اطلاعاتی در افراد و سازمانها

عملا افراد و سازمانها زمانی وارد چرخه «باسواد اطلاعاتی شدن» می‌شوند که به بسته‌های سواد اطلاعاتی دسترسی داشته باشند که با مسائل و شرایط خاص آنها تناسب دارد؛ به‌گونه‌ای که بتوانند در مواجه با مسائل مختلف، از سواد اطلاعاتی برای حل مسائل خود استفاده کنند و چگونه اندیشیدن از دریچه اطلاعات و سواد اطلاعاتی را در خود پرورش دهند. در این صورت می‌توان به پایدارسازی سواد اطلاعاتی در افراد و سازمانها و تبدیل آنها به فراگیران تمام‌عمر و مولد امید داشت. تولید چنین بسته‌هایی نیازمند برداشتن دو گام اساسی است:

  • گام اول – درک و شناسایی شرایط و مسائل واقعی افراد و سازمانها – که روزانه با آنها سروکار دارند.
  • گام دوم – کشف قطعات پازل سواد اطلاعاتی موردنیاز آنها (نیاز اطلاعاتی، اطلاعات موردنیاز،‌ رفتار و مسیر اطلاعاتی درست برای تامین منابع موردنیاز) در بافت مسائل شناسایی شده.

برای انجام موفقیت‌آمیز این دو گام لازم است تا ابتدا از انجام پژوهشهای سطحی – که اغلب حول محور مدلهای غیربومی طراحی و  با روش پیمایشی انجام می‌شوند – فراتر رویم و سواد اطلاعاتی را در بافت مسائل واقعی افراد و سازمانها مطالعه کنیم.

سواد اطلاعاتی بدون درنظرگرفتن بافت (زمینه، نقشها و نیازها) بی معناست

سواد اطلاعاتی بدون بافت بی معناستبه دلیل تنوع موجود در مسائل هر فرد، صنف و سازمان، گستره و ژرفای نیاز اطلاعاتی و اطلاعات موردنیاز آنها متنوع است.

به عنوان مثال سواد اطلاعاتی موردنیاز برای مسائلی که یک خانم خانه‌دار با آنها سروکار دارد، با سواد اطلاعاتی موردنیاز یک جوان پشت کنکوری با هم متفاوت هستند. متشابها، سواد اطلاعاتی موردنیاز یک متخصص فیزیک یا یک مدیر بازاریابی با هم فرق می‌کند. و برنامه‌های سواد اطلاعاتی موردنیاز برای مدیران شرکت نفت با کارکنان جهاد کشاورزی با هم تفاوت دارند.

دلیل آن هم تفاوت در نوع مسائل و بافتی است که فرد یا جامعه موردنظر در آن کار و زندگی می‌کند. مدلهای غیربومی سواد اطلاعاتی تنها زمانی قابلیت تولید افراد باسواد اطلاعاتی را پیدا می‌کنند که براساس مسائل و شرایط آنها متناسب‌سازی شده باشند.

به دلیل تنوع یاد شده، و به دلیل عمق و گستره دانش موردنیاز برای فهم سواد اطلاعاتی در هر بافت، لازم است تا پژوهشهای سواد اطلاعاتی در مقیاسهای کوچک (تمرکز بر سازمان یا صنفی مشخص) طراحی و اجرا شوند و در قالب میکرومدلهای کاربردی – و نه انتزاعی – ارائه شوند که برای جامعه موردنظر قابلیت بهره‌برداری داشته باشند. در این نوشته روش پیشنهادی برای تولید میکرومدلهای بافتی سواد اطلاعاتی ارائه شده است.

از کجا شروع کنیم؟

کاربردی‌سازی پژوهشهای سواد اطلاعاتی نیازمند آن است تا پژوهشهای این حوزه حول محور نیازها و مسائل واقعی جامعه طراحی شوند و با استفاده از روشها و ابزارهای مولد به این نیازها پاسخ داده شود. این نیازمند تغییر جدی در رفتار پژوهش ماست.

بدین منظور پیشنهاد می‌شود تا پژوهشهای سواد اطلاعاتی در مقیاسهای کوچک – اما متمرکز بر بافتی مشخص- طراحی و اجرا شوند. بر مسائل و فعالیتهای گروه، صنف یا سازمان مشخصی تمرکز شود و با استفاده از روشها و ابزارهای بومی-پسند، تجارب زیسته و دانش تجربی آنها درباره سواد اطلاعاتی عمیقا کنکاش شود و از این دانش بومی به عنوان گنجینه‌ای غنی برای متناسب‌سازی سواد اطلاعاتی با نیازهای متنوع افراد و سازمانها استفاده گردد.

امید که بتوانیم با تغییر رفتار پژوهش خود، پژوهشهایی استفاده‌پذیر در حوزه سواد اطلاعاتی تولید کنیم و از این طریق میان پژوهشهای سواد اطلاعاتی و بازار و مشتری آنها پیوندی ناگسستنی ایجاد نماییم. و به پشتوانه تولید چنین پژوهشهایی در آینده نزدیک درباره تاثیرگذاری پژوهشهایمان در حرفه‌ها، صنایع و بخشهای مختلف مستند و با افتخار بگوییم و بنویسیم و از طریق چنین اعتمادسازی، نقش اول توسعه سواد اطلاعاتی در کشور را برعهده بگیریم.

 

2 دیدگاه‌
  1. پیام خداقلی می‌گوید

    سلام.من رساله دکتری در زمینه سواد اطلاعاتی دارم و در حال پژوهش در این زمینه هستم.اگر ممکنه مشاوره شما همراه با رزومه تان را داشته باششم.ممنون

    1. مریم نظری
      مریم نظری می‌گوید

      سلام
      در نقش استاد راهنما/مشاور فعالیت نمیکنم. در صورت تمایل به استفاده از خدمات مشاوره و کوچینگ خصوصی فرم درخواست خدمات را تکمیل بفرمایید.
      با احترام

دیدگاهی بگذارید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

شش − دو =