Take a fresh look at your lifestyle.

در مطالعات موردپژوهی، چگونه مورد پژوهشتان را انتخاب کنید؟ (پاسخ به یک پرسش)

پرسش:

همیشه یک پرسشی دربارۀ مطالعه موردی داشته‌ام که جوابی برای آن نیافتم. در بسیاری از مقاله‌ها وقتی موردی برای مطالعه دارند، از آن با عنوان مطالعه موردی نام می‌برند. پرسش من این است که:

  1. آیا این کار یعنی انتخاب یک مورد برای مطالعه مانند سازمان ایکس منجر به این می‌شود که نام مطالعه موردی بر روی آن گذاشته شود؟
  2. یعنی یک مطالعۀ موردی باید چه شرایطی داشته باشد؟

پاسخ:

مطالعه موردی دستهبندیهای گوناگونی دارد. از منظر هدف سه نوع مطالعه موردی داریم:

۱- مطالعه موردی ذاتی یا intrinsic: یک مورد خاص را انتخاب می‌کنید به خاطر اینکه مورد انتخابی می‌تواند بیشترین داده را برای پژوهشتان تولید کند.

۲- مطالعه موردی ابزاری یا instrumental: مورد را به خاطر خودش (اسم و رسمش) یا به دلیل علاقه شخصی یا سفارشی بودن پژوهش انتخاب می‌کنید.

۳- مطالعه موردی جمعی یا collective: که هر دو هدف بالا را تامین می‌کند یعنی موردی را انتخاب می‌کنید که به آن علاقه دارید و اتفاقا برایتان بیشترین داده را هم تولید می‌کند.

در مطالعات کیفی که هدف فهم یک پدیده، مفهوم، روند و … است و تمرکزش بر تجربه‌های زیسته افراد است باید گزینه اول یا گزینه سوم انتخاب شوند.

در مطالعات ارزیابانه یا سفارشی انتخاب گزینه دوم قابل توجیه است و مانعی ندارد.

برای انتخاب مورد یا جامعه پژوهش از این قاعده پیروی کنید

در عین حال یک قاعده کلی در پژوهش وجود دارد و آن هم این است که روش و جامعه هدف هر دو باید براساس پرسش پژوهش انتخاب شوند. اینکه چه منبعی می تواند کامل‌ترین و غنی‌ترین داده (پاسخ) را برای پژوهشتان تولید کند. اگر انتخابتان را براین اساس انجام دادید انتخابتان قابل توجیه است. مهم نیست این انتخاب:

  • یک فرد باشد
  • یک سازمان باشد
  • یک پروژه باشد
  • یک نرم افزار باشد
  • یک برنامه آموزشی باشد
  • یک مدرسه باشد
  • و ….

همه به شرط اینکه بتوانید توجیه کنید مورد انتخابی شما می تواند کامل‌ترین و غنی‌ترین داده را برای پژوهشتان تولید کند.

چگونه انتخابتان را توجیه کنید؟

برای انتخابتان فیلتر بسازید

بهترین (قابل دفاع ترین) روش برای توجیه علمی انتخابتان این است که برای انتخاب مورد یا جامعه پژوهشتان یک فیلتر بسازید و در آن فیلتر مشخص کنید برای تولید داده موردنیازتان به چه نوع منبعی با چه ویژگی هایی نیاز دارید؟

سپس هر ویژگی را در ارتباط با پرسش پژوهشتان توجیه کنید.

مثلا اینکه سازمان الف تجربه طولانی در استفاده از نرم افزاری خاص دارد و من برای پاسخ به پرسش پژوهشم به چنین تجربه‌ای نیاز دارم.

موردپژوهی

قطعا باید این فیلتر به گونه‌ای ساخته شود که فقط موردهای کمی از آن قابل عبور باشند. در غیر اینصورت این پرسش برای داور و خواننده پیش می‌آید که چرا سازمان ب را انتخاب نکرده‌اید؟ آنها هم از این نرم‌افزار استفاده کرده‌اند؟

در پاسخ می‌توانید، به عنوان مثال، تعداد سال تجربه کار با نرم افزار موردنظر را به فیلترتان اضافه کنید یا تعداد دفعات استفاده.

چه منبعی میتواند برای پژوهشتان دانش نو و کاربردی تولید کند؟ ملاک انتخاب مورد این است.

مهم‌ترین نکته این است که اگر می‌خواهید پژوهشتان دانش نو و کاربردی تولید کند باید داده موردنیاز پژوهشتان را از مناسب‌ترین (مولدترین) منابع استخراج کنید نه از دم‌دست ترین‌ها.

اگر انتخابتان را بر این پایه انجام دادید و توانستید علمی و مستند درستی انتخابتان را توجیه کنید؛ در ناحیه امن هستید و کارتان به لحاظ علمی و از دید کسانی که واقعا پژوهشکار هستند موردتایید و قابل نشر است.

اگر انتخابتان علمی و درست است ولی همچنان زیر سوال هستید از بخش محدودیتهای پژوهش کمک بگیرید

در کنار این توجیه گزینه ای به نام «محدویت زمان و هزینه» در پژوهش وجود دارد که می‌توانید در توجیه انتخاب محدود و – شاید کوچکتان – از آن استفاده کنید. مثلا اینکه توضیح دهید:

در بازه زمانی یک سال (برای ارشد) و چهار سال (برای دکتری) توان بررسی همه موردها یا جامعه پژوهش بزرگتری را نداشتم.

و پیشنهاد به پژوهشگران بعدی

در مجموع اگر به طراحی پژوهشتان اطمینان دارید می‌توانید این عبارت را با اطمینان بیان کنید:

کار من به لحاظ طراحی درست و دقیق است و داده آن معتبر است. هر چند برای تولید دانش بیشتر و عمیق‌تر بسیار مفید خواهد بود پژوهشگران روی موردها یا جوامع متنوع‌تری پرسش پژوهشم را بررسی کنند.

 

شما مورد یا جامعه پژوهشتان را چگونه انتخاب کرده اید؟ 

اگر پرسش یا چالشی در این زمینه یا در زمینه های دیگر دارید که دوست دارید درباره اش بیشتر یاد بگیرید در بخش دیدگاهها درج بفرمایید.

سعی می کنم در قالب نوشته یا فیلم آموزشی به آنها پاسخ دهم.

منبع: maryamazari.com

2 دیدگاه‌
  1. نبی می‌گوید

    بسیار سپاس گزارم. پاسخ خوب و جامعی بود. اگر با این روند برای انتخاب مورد پیش برویم، ارزش مورد بیشتر شناخته می شود و می توان دانش متناسب تر و بافتی تری را نیز استخراج کرد.

    1. مریم نظری
      مریم نظری می‌گوید

      دقیقا! یکی از مهمترین نکاتی که یک پژوهش را قوی و قابل دفاع می کند طراحی آن است که بخشی از آن شیوه انتخاب منبع داده است. هر بیشتر روی این انتخاب دقت شود یافته های پژوهش معتبرتر و قابل دفاع تر می شوند و این انتخاب تماما با پرسش پژوهش شما باید هدایت و توجیه شود.

دیدگاهی بگذارید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

5 × 3 =